Piše: Radoš Cmiljanović sertifikovani pčelar i apitarapeut
Koliko god se trudili da dosegnemo u prošlost i sačinimo pravu i prvu sliku začetaka apiterapije primetićemo da prosto propadamo kroz vreme i tonemo sve dalje i dublje.Ne postoji vremenska distanca u čiji okvir možemo sa sigurnošću umetnuti nastanak i početak korišćenja pčelinjih proizvoda i njihove svesne primene u cilju “isceljenja” ili poboljšanja zdravlja.Ipak postoji jedan trag, jedan crtež u pećini koji se povezuje sa pčelarstvom i prvim pisnim tragom o njemu.
Taj crtež je pronadjen u Aranskoj peščari u blizini današnjeg grada Valensije (Španija).Procenjuje se da potiče iz paleolitskog doba, preciznije pre 20.000 godina.Pored toga što na osnovu ovog crteža možemo zaključiti da su ljudi iz tog doba već bili upoznati sa blagodetima pčelinjih proizvoda, uočavamo i prvi nesvesni apiterapijski tretman.Prilikom “kradje” pčelinjeg saća iz prirodne šupljine možemo samo zamisliti koliko je pčelinjih uboda ovaj pra čovek dobio i količinu apitoksina koja je završila u njegovom telu.Pra čovek je bio lovac i sakupljač plodova.U stalnoj potrazi za hranom, pronalaskom pčelinjeg saća veoma brzo je otkrio ukus meda i ne samo meda već svih pčelinjih proizvoda koji su se nalazili u tom saću.Jednim ugrizom u svoj organizam unosio je čitav spektar onoga što mi danas zovemo med, polen, perga, propolis, vosak i matična mleč.Ovde nema govora o apiterpiji kakvu mi poznajemo, ali u toj jednoličnosti ishrane koja se sastojala od mesa i plodova koje je mogao nači u prirodi pčelinje saće predstavljalo je pravu blagodet za njegov organizam kome je usled jednolične ishrane svakako nedostajala jedna ovakva riznica vitamina, minerala, antibiotika, aktivnih materija i drugih nutritijenata neophodnih za postizanje i podizanje boljitka sveopšteg stanja organizma.
Ovo nesvesno “bavljenje” apiterapijom pračovek mozemo pripistati instiktu za preživljavanjem, koji je u takvim surovim uslovima bio primarni i jedini.Preživeti, obezbediti opstanak i produžiti vrstu.Prosto rečeno tražeći hranu, nesvesno pračovek našao je lek.
Prve pisane tragove o upotrebi pčelinjih proizvoda, pre svega meda, kao sastojka u nekoj recepturi pronalazimo u tekstovima pisanim klinastim pismom u sumerskom i vavilonskom carstvu.U jednom od tih desifrovanih tekstova spominje se med kao sastojak mešavine lekovitog bilja i jos nekih dodataka.
Bez ozbiljnog pčelarstava nema ni apiterapije.Stari egipćani čije je carstvo nastalo 3200.god. p.n.e u dolini reke Nil prva su civilizacija koja je počela ozbiljno da se bavi pčelarstvom.Čim su “ukrotili” pčelu i smestili je u stanista (tadasnje košnice koje su se pravile od blata i pruća) krenuli su da eksploatišu pčelinje proizvode.
Pored ishrane u početku se pčelinji proizvodi uglavnom koriste u religijskim obredima, koji su bili vezani za božansko shvatanje pčele.Medicina je u starom Egiptu i za današnje pojmove bila na veoma visokom nivou.Stari Egipćani su uspešno izvodili neke hirurške zahvate koji su prosto ne zamislivi za to vreme.Uspešno su radili amputaciju prstiju i udova kao i operacije i zhvate na otvaranju lobanje.Čak je i Homer u Odiseji napisao.”Egipat je zemlja čije plodno tlo proizvodi mnogo lekova….. i da je u njemu svaki čovek doktor”.
U takvom okruženju i napretku medicine pčelinji prozvodi veoma brzo i uspešno postaju neizostavni deo tadašnjih medikamenata, sredstava za brzo i uspešo lečenje i kozmetičkih preparata.Posebno med, propolis i vosak.Egipatski “doktori” brzo uvidjaju lekovita svojstva i delovanje pčelinjih proizvoda na odredjene vrste bolesti i uspešno sniranje rana nastalih mehaničkim i fizičkim delovanjem.Profesor Džin Kritski u svojoj knjizi piše da se na oko petsto medicinski papirusa pronadjenih i dešifrovanih iz doba starog Egipta med navodi kao sastojak tadašnjih lekova, a korišćen je kao sredstvo koje je dodavano drugim lekovima kako bi njihov ukus bio što blaži i lakši za konzumaciju.
Med su koristili i kod problema sa stomačnim tegobama, zatimu vidu obloga u kombinaciji sa voskom za brže zarastanje rana.Vosak se ponajviše koristio u kozmetici (pored upotrebe u druge svrhe ne vezane za tadašnju medicinu).Propolis je korišćen za brže zarastanje rana i sprečavanje njihovog inficiranja, što sugeriše na to da su stari Egipčani bili upoznati sa njegovim antibakteriskijim i antiseptičkim delovanjem.U prilog tome govori i činjenica da su ga (propolis) koristili za balsamovanje umrlih faraona, jer su znali da će na taj način sprečiti raspadanje (truljenje) njihovih tela.
U staro Grčkom carstvu nastavlja se ekspanzija pčelarstva.Zahvaljujući tehnici pčelarenja koju su preuzeli od Egipćana, a delom i sami unapredili i usavršili pčelinji proizvodi postaju neizostavni deo ishrane i lečenja ljudi.Svi najveći mislioci i lekari tog doba u svojim delima pčelu i njene proizvode opisuju kao božanski dar i pridaju im veliku pažnju.Prve pisane tragove o upotrebi meda nalazimu u delima slepog pesnika Homera,”Ilijada” i “Odiseja”. Stari Grci su imali poverenja u med i pripisivali su mu dosta lekovitih svojstava.Pored meda sa već tada dosta dobro uredjenih i organizovanih pčelinjaka sakupljali su vosak i propolis, koje su zajedno sa medom koristili kao lek.Med je bio neizostavni deo ishrane učesnika olimpijskih igara koji su ga konzumirali kako bi povratili i zadrzali snagu i energiju.
Aristotel (484-322g.p.n.e.) je vršio prva naučna istraživanja o pčelinjim proizvodima.U svojoj “Istoriji životinja” spominje propolis gde ga preporučuje za lečenje povreda rana i infekcija.Dosta prostora daje i medu kome pripisuje lekovita svojstva i navodi ga kao ključni sastojak za dobro zdravlje.Posebno ga ističe kao lek za kontuzije, gnojne rane i očne bolesti.Svim pčelinjim proizvodima dao je dosta značaja i opisivao njihova lekovita svojstva.
Hipokrat(460-377.g.p.n.e) smatra se ocem moderne medicine.I njegova istrazivanja i druga pisana dela govore o blagodeti upotrebe i lekovitim svojstvima pčelinjih proizvoda.Med je prepisivao zdravim i obolelim osobama i navodio ga kao antibiotik i antiseptik.On preporučuje med za stomačna oboljenja i oboljenja jetre.Takodje i prvi je ko je radio primenu pčelinjeg otrova kao leka.
Nekako se kod starih civilizacija pokazuje na delu poslovica “Gde ja stadoh ti produži”.Stari Grci su dosta toga preuzeli od Egipćana i sto se tiče pčelarstva, a i upotrbe pčelinjih proizvoda u ishrani i lečenju.Tako i na temeljima dostignuća starih Grka Rimljani nastavljaju dalji razvoj i unapredjenje.Već dobro poznate i valjano izučene blagodeti pčele i njenih proizvoda stari Rimljani nastavljaju da koriste i sve više i dublje zadiru u tajne i neiscrpne mogućnosti ove oblasti.Plinije, veliki Rimski pisac, prirodnjak i naučnik u svoma delu “Poznavanje Prirode” dosta prostora posvećuje pčeli i njenim proizvodima.On propolis naziva “efikasan medikament” koji se može primenjivati za lečenje rana, očiju i svih unutrašnjih organa.
UBI APIS IBI SALUS-Gde su pčele tu je zdravlje, Plinije stariji
U kapitalnom delu “Materia medica” koje je napisao Dioskorid, nave je sledeće:”med pročišćuje rane, uklanja halucinacije, bolove u ušima, poboljšava vid, smanjuje kašalj i deluje kao protivotrov kod ujeda zmije”.Inče Materia medica smatrala se najsavršenijim delom iz oblasti medicine i farmacije sve do epohe renesanse.Kod još jednog čuvenog rimskog lekara Galenusa(130-210.god), konkretnije u njegovom delu “De compositione medica menitorium” nalazimo korišćenje meda i drugih pčelinjih proizvoda u lekovite svrhe.
U srednjem veku, poznatijem još i kao vek mračnjaštva i tame dolazi do malog zaokreta u pčelarstvu.Med gubi svoj religiskiji, a pčela božanski značaj.Med se sve više i uglavnom koristi kao materijalno dobro, u razmeni i trgovini.Ovaj period karakteriše manastirsko pčelarenje.Svi veći manastiri imali su svoje pčelinjake sa kojih su sakupljali pčelinje proizvode.Usled dominacije crkve u svim sferama zivota ljudi dolazi do male stagnacije u izučavanju delovanja pčelinjih proizvoda na ljudski organizam.Ipak i ovde nailazimo na pisane trgove u delima koje su pisali kaludjeri i crkveni veliko dostojnici.1513 godine u drugom dopunjenom izdanju farmaceutskog dela “Modus faciendi” koje je napisao Fraj Bernando de Laredo nalazimo recept za lečenje “čirnog raka” pomoću preparat čiji je glavni sastojak med.Takodje u “Zborniku siromaha” koji je napisan u 13. veku, a predpostavlja se da ga je napisao papa Jovan 21, med se spominje kao lek za rane, bolove u stomaku i dr.
Napetrkom nauke i unapredjenjem medicinske i labaratorijske aparature korišćenje i lečenje pčelinjim proizvodima polako prelazi u sferu naučne medicine.Istraživanja koja se rade dopunjuju se činjenicama koje proizilaze iz eksperimenata koji se izvode u sve bolje opremljenim labaratorijama.Poznati lekari i naučnici kreću sa sistemskim istraživanjima učinkovitosti pčelinjih proizvoda na bolesti ljudskog organizma.U ovom periodu sprovedene su brojne studije i istraživanja u ovoj oblasti posebno u primeni pčelinjeg otrova.Zahvaljujući naporima češkog lekara dr.Filipa Terča(1884-1917) koji je svoje rezultate objavio 1888.godine u radu “Izveštaj o neobičnoj vezi uboda pčele i reumatizma”, započela je primena pčelinjeg otrova u lečenju reumatskih bolesti.1889 godine na Bečkom Univerzitetu dr. Terč je ismejan prilikom izlaganja svog istrazivanja od strane svojih kolega.Medjutim kolege doktori iz drugih zemalja su dokazali tačnost Terčovih istraživanja i samo potvrdili ono sto je on već dokazao.Inače dr.Filip terč je rodjen u Češkoj, a veći deo svog života proveo je u Austriji.Takodje svi njegovi radovi i naučna istraživanja radjeni su u ovoj zemlji(Austrija).U već poodmakloj starosti odlazi u Maribor gde umire i biva sahranjen.
Na temiljima Terčovih istraživanja, koji se ujedno i smatra ocem terapije pčelinjim otrovom, istraživanja nastavlja dr.Bodog Bek(1871-1942) madjarski naučnik koji se preselio u Ameriku i koji je medju prvima počeo sa primenom apiterapije u Americi.Velike zasluge za popularizaciju ove oblasti pripadaju i Čarlsu Mrazu (1905-1999) koji je dugi niz godina saradjivao sa dr.Bekom.On je osnivač apitarapeutskog Udruženja u Americi, a 1992 godine je proglašen kao jedan od pet najuglednijih pčelara u Americi.Ni na drugoj strani sveta, tačnije u Rusiji ne zaostaje se sa istraživanjima i primeni apiterapije.Čak se stiče utisak da Rusi krupnijim koracima grabe ka pronalaženju novih saznanja i usavršavanja novih metoda u primeni apiterapije.1894. godine profesor Sanktpetersburške Akademije, dr.Lukonski predlaže apitoksin kao sredstvo za lečenje reumatizma i gihta, što se može smatrati početkom te metode u medicini.Makar u ruskoj medicini.Naum Petrovič-Jojriš ruski lekar, 50-tih godina prošlog veka u svojoj knjizi “Pčelinji proizvodi u medicini” prvi put upotrebljava izraz medicinsko pčelarstvo.To odjekuje kao bomba u još uvek skeptičnim naučno-doktorskim krugovima koji tu izjavu doživljavaju kao nemoguću i preuveličanu..Ipaka 1959 godineMinistarstvo zdravlja tadašnjeg SSSR-a lečenje pčelama i pčelinjim proizvodima priznaje kao zvaničnu granu medicine.Otvara se na desetine spcijalizovanih klinika, u njima rade i usavršavaju se doktori-apitarapeuti.Sovjetska naučna škola postaje izvor mnogih inovacionih ideja u primeni apiterapije u medicini, a sovjetski akademik Omarov je 1965. godine sproveo naučna istraživanja koja su postavila osnov za primenu pčelinjeg otrova u lečenju.
Danas je apiterapija razvijena, popularna i često primenjvana grana medicine.Na usavršavanju primene pčelinjih proizvoda kod prevencije, lečenja i opravka posle bolesti radi i bavi se veliki broj naučnika i medicinskih radnika.Sve su brojnija naučna istraživanja koja dokazuju uspešnost primene ovih proizvoda u medicini.I sve veći broj doktora uz primenu konvencionalne medicine svojim pacijentima savetuje i preporučuje i primenjuje apiterapiju.
Last modified: December 7, 2022
